تنظیم و ارائه دادخواست به دادگاه، نخستین گام برای آغاز دعاوی حقوقی است. انواع دادخواست حقوقی در واقع سندهایی رسمی هستند. طی این سند شخصی تحت عنوان خواهان، ادعای خود را درباره حقی که معتقد است از او سلب شده، به دادگاه ارائه میکند. دادخواست نقش مهمی در طرح ادعا، رسیدگی به پرونده و تصمیم نهایی قاضی دارد، در نتیجه تنظیم آن باید به درستی انجام شود. یکی از نکات مهم در تنظیم این سند، اطلاع از تفاوت دادخواستها است.
در این مطلب به این سوال که دادخواست حقوقی چیست، پاسخ میدهیم و انواع آن را معرفی میکنیم تا همه اطلاعات لازم در این زمینه را بهدست آورید. البته این نکته را در نظر داشته باشید که دادخواست تنها یکی از مدارک لازم برای طرح شکایت است. برای آشنایی با دیگر مدارک به مطلب برای شکایت کردن چه مدارکی لازم است؟ مراجعه کنید.
دادخواست چیست؟
دادخواست در واقع درخواستی رسمی و قانونی است که از سوی یکی از طرفین یا هر دو طرف دعوا به دادگاه ارائه میشود تا مرجع قضایی نسبت به بررسی موضوع اختلاف اقدام کند. بر اساس ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی، شروع رسیدگی در دادگاه مشروط به ارائه دادخواست است؛ به بیان دیگر، تا زمانی که دادخواست تنظیم و به دادگاه صالح تسلیم نشود، رسیدگی قضایی شکل نخواهد گرفت.
انواع دادخواست باید به زبان فارسی و در فرم مخصوص دادگستری تنظیم شوند. قانون، جزئیات مربوط به نحوه تنظیم دادخواست و نکات کلی درباره شکل آن را مشخص کرده است. رعایت این نکات از آن جهت اهمیت دارد که حقوق طرفین دعوا در روند رسیدگی حفظ شود. در مقابل، بیتوجهی به آنها ممکن است موجب رد یا نقص دادخواست شود.
با توجه به گسترش خدمات الکترونیکی، امروزه بیشتر افراد از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی اقدام به ثبت دادخواست خود در سامانه ثنا میکنند. پس از ثبت، دادخواست به معاونت ارجاع دادگستری ارسال شده و سپس به ترتیب به شعبه مربوطه منتقل میشود تا فرایند رسیدگی رسمی آغاز گردد.
ارکان اصلی انواع دادخواست حقوقی
ارکان اصلی دادخواستهای حقوقی از سه جزو تشکیل میشوند که عبارتند از:
- خواهان یا مدعی: فرد حقیقی یا حقوقی است که با تنظیم دادخواست، از دادگاه درخواست رسیدگی به موضوعی را دارد.
- خوانده یا مدعیعلیه: شخصی است که دادخواست علیه او طرح یا اقامه میشود و طرف دیگر دعوا را تشکیل میدهد.
- خواسته یا موضوع دعوا: موضوعی است که خواهان برای بررسی و تصمیم در مورد آن به دادگاه مراجعه کرده است. اثبات خواسته بر عهده خواهان بوده و در انواع دادخواست نیاز به ارائه مدارک و ادله قانونی دارد.
خواسته میتواند موضوعی مالی مانند مطالبه وجه یا موضوعی غیرمالی مانند تمکین باشد. در دعاوی مالی، ذکر مبلغ دقیق خواسته در متن دادخواست الزامی است. همچنین اگر خواهان بخواهد نسبت به موارد فرعی مانند هزینه دادرسی، حقالوکاله و… درخواست رسیدگی داشته باشد، باید آن را به درخواست خود اضافه کند.
انواع دادخواست براساس مراحل و نیازهای دعوا
دادخواستها با توجه به مرحله رسیدگی و نوع نیاز حقوقی هر دعوا، به شکلهای گوناگون تنظیم و به دادگاه ارائه میشوند. انواع مختلف دادخواست براساس مراحل و نیازهای دعوا عبارتند از:
دادخواست بدوی | انواع دادخواست
اولین مرحله در جریان رسیدگی قضایی، تنظیم دادخواست بدوی است. این دادخواست آغازگر روند بررسی دعوا در دادگاه محسوب میشود. در این مرحله، دادگاه با تعیین وقت رسیدگی و ابلاغ آن به طرفین، وارد بررسی موضوع میگردد.
پیش از ورود به ماهیت دعوا، قاضی موظف است دادخواست را از نظر انطباق با مقررات قانونی بررسی کند. چنانچه شرایط قانونی رعایت نشده باشد، دادگاه از رسیدگی خودداری کرده و دادخواست را رد میکند. بنابراین دقت در تنظیم انواع دادخواست بدوی اهمیت زیادی دارد.
دادخواست تجدیدنظر
در صورتی که یکی از طرفین دعوا نسبت به رای صادره در مرحله بدوی اعتراض داشته باشد، دادخواست تجدید نظر ثبت میشود. در این شرایط فرد میتواند با تنظیم دادخواست تجدیدنظر، خواستار بررسی مجدد موضوع شود.
مهمترین بخش این دادخواست، لایحه دفاعیه است که در بخش شرح دادخواست درج میشود و شامل توضیح وقایع و دلایل اعتراض به رای دادگاه بدوی است. پس از ثبت این دادخواست، پرونده از دادگاه بدوی به دادگاه تجدیدنظر استان ارسال میشود تا رسیدگی دوباره صورت گیرد.
دادخواست واخواهی
چنانچه خوانده در جلسات رسیدگی حاضر نباشد و ابلاغیهها نیز به او نرسیده باشد، رای صادره نسبت به وی غیابی تلقی میشود. البته تنها احکام غیابی قابل واخواهی هستند. در این حالت، محکومعلیه غایب میتواند با تنظیم دادخواست واخواهی از همان دادگاه صادرکننده رای، تقاضای رسیدگی مجدد نماید. البته قبول این دادخواست منوط به تشخیص و پذیرش دادگاه است.
دادخواست اعاده دادرسی
اعاده دادرسی از روشهای فوقالعاده اعتراض به احکام قطعی است. این درخواست تنها در شرایط خاصی که در قانون آیین دادرسی مدنی پیشبینی شده، قابل اعمال است. در صورت وجود یکی از جهات قانونی اعاده دادرسی، شخص میتواند از دادگاه صادرکننده حکم، رسیدگی دوباره به دعوا را درخواست کند. تنظیم این نوع از انواع دادخواست، معمولا نیازمند بررسی دقیق توسط وکیل حقوقی مجرب است.
دادخواست طاری از انواع دادخواست
دادخواست طاری زمانی مطرح میشود که در جریان رسیدگی به یک دعوای اصلی، شخصی دادخواست دیگری با ارتباط کامل به همان دعوا تقدیم کند. این نوع دادخواست شامل مواردی مانند دادخواست متقابل، جلب ثالث و ورود ثالث است.
دادخواست متقابل | انواع دادخواست
زمانی که خوانده علیه خواهان دعوایی را مطرح کند، به آن دعوای متقابل گفته میشود. این دادخواست باید به همان دادگاهی که در حال رسیدگی به دعوای اصلی است، ارائه شود و زمان ارائه آن تا پایان نخستین جلسه دادرسی است.
دادخواست دیوان عدالت اداری
این درخواست برای اعتراض نسبت به تصمیمات، اقدامات یا آرای صادره از سوی واحدها و مأموران دولتی و مراجع اداری ثبت میشود. در چنین شرایطی افراد میتوانند شکایت خود را از طریق دادخواست به دیوان عدالت اداری ارسال کنند.
این نهاد، مرجع رسیدگی به اعتراضات مردم نسبت به تصمیمات ادارات دولتی و نهادهای عمومی است. تنظیم دادخواست دیوان عدالت اداری معمولا تخصصی بوده و بهتر است توسط وکیل آشنا به امور دیوان انجام شود.
رایجترین انواع دادخواست در مراجع قضایی
انواع دادخواست علاوه بر تقسیمبندی براساس مراحل و نیاز ارائه، براساس موضوع نیز دستهبندی میشوند. رایجترین نمونههای دادخواست در مراجع قضایی، عبارتند از:
- تقاضای طلاق: در این نوع دادخواست، اطلاعات شخصی زوجین، شرح مشکلات زناشویی، دلایل درخواست طلاق و همچنین خواستههای مالی و موضوعات مربوط به حضانت فرزندان (در صورت وجود) ذکر میشود.
- مطالبه خسارت ناشی از تصادف: در این دادخواست، جزئیات مربوط به حادثه شامل زمان، مکان، نحوه وقوع تصادف و میزان خسارات مالی یا جسمی مطرح میشود. همچنین دلایل و شواهدی که مسئولیت طرف مقابل را ثابت میکند، در این دادخواست مورد نیاز است.
- تقاضای حضانت فرزند: در این مورد، اطلاعات والدین، وضعیت محیط زندگی، توانایی در پرورش و تربیت فرزند و…. مطرح میشود.
- مطالبه بدهی: این مورد از انواع دادخواست برای مطالبه طلب یا دیونی است که فرد یا شرکت بدهکار از پرداخت آن خودداری کرده است. معمولا وکیل این دادخواست را تنظیم کرده و رسیدگیها را اجام میدهد.
- دادخواست تجدیدنظر: این نوع دادخواست برای بازنگری در رأی یا تصمیم قضایی پیشین به دادگاه ارائه میشود. در متن آن، دلایل درخواست تجدیدنظر، شواهد تازه یا ایرادات احتمالی قضایی مطرح میشود تا تصمیم بازنگری شده و مورد بحث قرار گیرد.
این موارد تنها چند مثال از انواع مختلف دادخواستها هستند. دادخواستها بسته به موضوع میتوانند انواع مختلف دیگری هم داشته باشند.
اهمیت حضور وکیل در تنظیم انواع دادخواست و پیشبرد پرونده
یکی از نکات مهمی که در تنظیم دادخواست و ارائه آن برای شروع دادرسی باید در نظر داشت، نقش وکیل در این فرآیند است. وکیل برای تنظیم دادخواست تمام جوانب حقوقی را در نظر گرفته و با بررسی شرایط خواهان، جزئیات و اطلاعات دادخواست را تنظیم میکند.
مشورت با وکیل در زمینه تنظیم دادخواست و… بهدلیل دانش حقوقی و تجربه حرفهای نیز اهمیت دارد. در این زمینه سایت ورد لایرز را بررسی کردیم تا با اهمیت حضور وکیل در تنظیم انواع دادخواست و پیشبرد پرونده آشنا شویم.
تخصص و دانش در انواع دادخواست
وکلا و مشاوران حقوقی دارای تخصص و دانشی گسترده در زمینههای مختلف هستند. بهعبارتی درک آنها نسبت به قوانین و مقررات بیشتر است. در نتیجه، در تجزیه و تحلیل مشکلات و تدوین دادخواست و ارائه استراتژیهای حقوقی، بهتر عمل میکنند.
حفاظت از حقوق شما
چه بهدنبال ارائه دادخواست کیفری باشید و چه درگیر اختلافی مدنی، وکیل مسئول حفاظت از حقوق شما خواهد بود و رعایت آن را تضمین میکند. حضور یک وکیل کمک میکند تا بهترین نتیجه را از پرونده خود بگیرید.
تهیه اسناد برای انواع دادخواست
همانطور که گفته شد در روند رسیدگی به دعاوی، ارائه برخی مدارک و تهیه اسناد مورد نیاز است. مشاوران حقوقی در این زمینه از تخصص کافی برخوردار هستند و انواع قرارداد، توافقنامه، دادخواست و… را به بهترین شکل جمعآوری میکنند.
کاهش مشکلات
حضور وکیل به کاهش مشکلات و خطرات در مسائل حقوقی پیچیده هم کمک میکند. وکلا به شناسایی عواقب احتمالی اقدامات و درخواستها کمک کرده و شما را در زمینه حفاظت از اعتبار و دارایی یاری میکنند.
وکیل نقشی مهم در ارائه دادخواستی حرفهای و موفقیت یا شکست پرونده دارد. برای آشنایی با نکات انتخاب وکیل، به وکیل خوب تهران مراجعه کنید.
سوالات متداول درباره انواع دادخواست
1. هر دادخواست حقوقی چند رکن دارد؟
دادخواستها از سه بخش اصلی خواهان یا مدعی، خوانده یا مدعیعلیه و خواسته یا موضوع دعوی تشکیل میشوند.
۲. انواع دادخواست از نظر مراحل رسیدگی در دادگاه چیست؟
دادخواستها بر اساس مرحله رسیدگی شامل دادخواست بدوی، تجدیدنظر، واخواهی، اعاده دادرسی، طاری، متقابل و… هستند.
۳. تفاوت دادخواست بدوی و تجدیدنظر در چیست؟
دادخواست بدوی برای شروع رسیدگی به دعوا در مرحله نخست به دادگاه ارائه میشود، در حالی که دادخواست تجدیدنظر زمانی مطرح میگردد که یکی از طرفین خواستار بررسی مجدد رأی صادرشده در پرونده باشد.
نتیجهگیری انواع دادخواست
همانطور که در بررسی انواع دادخواست گفتیم، این سند یا درخواست، پایه و اساس اقدامات حقوقی است و بدون آن هیچ دعوایی به رسمیت شناخته نمیشود. در نتیجه آشنایی با انواع آن، تفاوتهای هرکدام و نحوه تنظیم دادخواست اهمیت زیادی دارد.
شما چه اطلاعاتی در مورد دادخواستهای حقوقی دارید؟ آیا با نحوه تنظیم دادخواست آشنایی دارید؟ به نظر شما کدام نوع دادخواست در مراجع حقوقی ایران رایجتر است؟ دیدگاه، انتقادات و پیشنهادات خود درباره این موضوع را با ما در میان بگذارید.
همچنین از شما دعوت میشود که هلدینگ راد را به دوستان خود معرفی کرده و از خدمات مشاورهای حرفهای موسسه حقوقی راد استفاده فرمایید.
ثبت ديدگاه